Een nieuwe ijsjestijd

De klas van Wiel Beijer van 1961 met 48 leerlingen! Wie zijn jullie en waar zijn jullie gebleven? Mail naar w.beijer@mgl.nl Inzet: de ijskraam van mevrouw Salden. Foto: Heilusttieners.Hyves

Een halve eeuw geleden. Heilust is een kinderrijke wijk. Er komen steeds meer mannen in de mijnen werken en die mannen trouwen, hun vrouwen krijgen kinderen en de gezinnen willen in nette, nieuwe huizen wonen. Behalve huizen voor de jonge gezinnen worden er scholen gebouwd voor de kinderen. Scholen met grote klassen! Onze vaders verdienen niet slecht op de mijn. We zijn netjes gekleed en eten gezond. Op warme dagen krijgen wij soms een ijsje. Niet elke warme dag. Ook niet elke twee warme dagen. Een keer per week. En alleen in de zomer.

Toch zijn er in mijn jeugd meer ijsverkopers in Heilust dan tegenwoordig. Meneer Zinken van de Fami rijdt op zijn bromfiets met vrieskist door de wijk en maakt ons met zijn luide bel attent op zijn komst. Of we lopen met een dubbeltje in de hand naar de ijskraam van mevrouw Salden onder een stenen poortje in de Kampstraat om een ijslolly te kopen. En bij de familie De Boer in de Spireastraat kunnen we Ola-ijsjes kopen. Keuze genoeg. Die ijscomannen en -vrouwen van weleer zijn niet meer. Of hun verdwijnen iets met krimp te maken heeft? Denk het niet. Maar een sterke daling van het aantal wijkbewoners betekent wel minder ijsjes verkopen.

Aardig om de cijfers van Kerkrade van de laatste eeuw eens op een rijtje te zetten. In 1900 telt het plaatsje 9.619 inwoners. Dan start de mijnbouw. In tien jaar tijd groeit het aantal inwoners tot 16.633. In het oorlogsjaar 1940 telt Kerkrade al 38.184 inwoners en na de oorlog zet de groei gewoon door: 43.368 mensen in 1950 en 49.349 in 1960. Nog een paar honderd te gaan en dan heeft Kerkrade de begeerde 50.000 inwoners. Want met meer dan 50.000 inwoners tel je als gemeente een beetje mee in groeiend Nederland.

Bevolkingsgroei is dan nog de natte droom van elke burgemeester. Meer inwoners betekent immers meer inkomsten. En met meer geld kun je meer bouwen, nieuwe wegen aanleggen, muziektempels bouwen en dan krijg je nog meer groei. Groei betekent ook een hogere wedde voor burgemeesters, wethouders en raadsleden.

Maar o wee, dan sluiten rond 1970 de mijnen en zakt het inwonertal. In 1970 wonen er nog 47.753 mensen in Kerkrade. Elk jaar minder ijsjeseters. De Kerkraadse ambities worden gered door de gemeentelijke herindeling van 1982 waardoor bijna 6.000 inwoners van Eygelshoven bij Kerkrade worden gevoegd. Groei is er ten tijde van de herindeling nog wel, maar die groei is van korte duur.

Hoewel nog niemand erover spreekt, krimpt de bevolking van Kerkrade. In 2005 telt de gemeente nog 49.323 inwoners, evenveel als in 1960. En in 2009 zijn er nog 47.697 mensen, evenveel als in het mijnsluitingsjaar 1970. Elk jaar verliest Kerkrade ongeveer 500 ijsjesconsumenten. Rond 2020 zit de gemeente op het niveau van 1950, als onze wijk Heilust uit de grond wordt gestampt vanwege de groei. Het zijn de jaren van Fami en Ola.

Waarom dit gecijfer? Cijfers liegen niet. Mensen daarentegen verfraaien cijfers weleens. De cijfers staan al jaren in de min. Kunnen nog zoveel bestuurders roepen dat ze het woord krimp niet meer kunnen horen omdat het zo negatief klinkt. Ontvolking, jeugd die zijn heil elders zoekt, verpaupering, dichtgespijkerde winkels, fusies van verenigingen, sloop van scholen en huizen. Het is het schrikbeeld van de krimp en in Heilust krijgen de mensen al jaren de volle laag.

Groei van de bevolking zit er niet meer in. Daar hoeven we niet eens rouwig om te zijn. In Heilust betekent krimp dat er honderden slechte huurhuizen – en helaas mogelijk ook een aantal prima particuliere woningen – gesloopt worden en dat de wijk in ruil daarvoor veel groen krijgt. Daar is al sinds de bouw van de wijk grote behoefte aan. En minder gestapelde stenen betekent ruimte om te ademen.

Maar van lucht alleen kan Heilust niet leven. Banen zijn (nog steeds) hard nodig. Ook in tijden van ontvolking. Minder mensen betekent weliswaar dat ook het aantal werklozen daalt, maar percentueel ligt de werkloosheid in Heilust nog altijd ruim boven de tien procent. Er zijn mensen in de wijk die de derde generatie werklozen in hun families zijn. Opa werd werkloos na de mijnsluitingen, pa is van na de mijnsluitingen en altijd werkloos geweest en nu (klein)zoon ook. Er zijn kinderen in de wijk die bijna nooit een warme maaltijd krijgen. Je hoeft er niet altijd trots op te zijn dat je uit Heilust komt, zei een vrouw in een van onze tv-reportages.

Krimp bestrijden is zinloos, maar de wijkbewoners kunnen wel de gevolgen ervan aanpakken en nieuwe kansen zoeken en grijpen. Niet alleen vertrouwen op de overheid, want die heeft het niet altijd goed gedaan in Heilust. Doe bijvoorbeeld zoals André Gouder de Beauregard in de Kampstraat met zijn euroshopper-winkeltje voor mensen met een kleine beurs: TamTam. André verkoopt fris, deodorant, shampoo, waspoeder, groente, verse broodjes en sinds deze week … ijsjes. Ook hij beseft: Heilust is toe aan een nieuwe ijsjestijd.

Om te ervaren wat krimp met mensen doet, moet je de straat op. De journalisten Karin Hillebrand (L1) en Wiel Beijer (Dagblad De Limburger/Limburgs Dagblad) doen in woord en beeld deze week voor de laatste keer verslag vanuit de Kerkraadse wijk Heilust, middelpunt van het multimediale project Mijn Heilust. Op deze plek ook de laatste persoonlijke beschouwing van Wiel Beijer, die zijn jeugdjaren in Heilust sleet. Deel 19 is gepubliceerd in de Limburgse kranten op zaterdag 14 mei.

Over mijnheilust

Journalist bij De Limburger. Bedacht en maakte samen met camera-journalist Karin Hillebrand voor de krant en regionale omroep L1 het multi-mediale project Mijn Heilust.
Dit bericht werd geplaatst in Mijn Heilust, verhalen. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s